Дэлхий нийтээр..
"Нойр нь хулжсан Улаанбаатар" буюу дуу чимээгээр хүчирхийлэгчид
Өглөөний нар мандахтай зэрэгцэн таны нойр "хулгайлагдсан" мэт мэдрэмж танд төрдөг үү. Засварын болон барилгын ажил гүйцэтгэж буй хүнд машины чимээ, чанга яндантай мотоциклийн чанга дуу, барилгын цахилгаан багажийн нүргээн өдөр шөнөгүй "эгшиглэнэ".
Ийм дуу чимээний хүчирхийлэлтэй бид өдөр бүр нүүр тулж байна. Энэ нь зөвхөн нойр хулжаасан төдий биш, харин тархи, сэтгэл зүй, бие махбодод ноцтой нөлөө бүхий хохирол учруулж буй нууц дайсан юм.
Хэтийдсэн чангадуу чимээ нь хүний эрүүл мэндэд аюултай чимээгүй тахал
Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага (WHO) хүний эрүүл мэндийг хамгаалахын тулд шөнийн дуу чимээний хэмжээг 40 децибелээс хэтрүүлэхгүй байхыг зөвлөдөг. Монгол Улсын үндэсний стандарт MNS 4585:2016 шөнийн дуу чимээг 45 децибелд тохируулсан ч Улаанбаатар хотод шөнийн дуу чимээ нь бодит байдал дээр 55-80 децибел хүрч байна. Өдөр ч мөн адил өндөр түвшинд — 65-90 децибел, хотын төв гудамжинд бүр 75-95 децибелд хүрдэг нь дэлхийн хүлээн зөвшөөрөгдсөн хэмжээнээс 10-30 децибелээр илүүг илтгэнэ.
Дуу чимээ нь зөвхөн чихэнд бус тархи, зүрх судас, сэтгэл зүйд хүчтэй нөлөөлдөг. Тархины амрах чадвар алдагдаж, нойрны гүн шат доголдож, анхаарал төвлөрөх чадвар буурдаг. Зүрхний ачаалал нэмэгдэж даралт ихсэх, сэтгэл гутрал, бухимдал үүснэ. Ялангуяа хүүхэд, жирэмсэн эмэгтэйчүүд, өндөр настнууд энэ нөлөөг хамгийн их мэдэрдэг. Өөрөөр хэлбэл, дуу чимээний хүчирхийлэл нь бидний эрүүл мэндийн аюулгүй байдлын томоохон хүчин зүйл болжээ.
Мотоциклийн чанга яндан — өдөр бүр тулгарах стрессийн эх үүсвэр
Улаанбаатар хотын гудамжинд 100-110 децибел хүртэл чанга дуу гаргадаг хууль бус яндантай мотоциклууд олширчээ. Энэ хэмжээ нь түргэн тусламжийн машины чимээтэй дүйцэх бөгөөд:
- Сонсголын эрхтний гэмтэл үүсгэх, анхаарал сарниулах эрсдэлтэй,
- Хүмүүсийн сэтгэл зүйд бухимдал үүсгэж, олон нийтийн маргаан үүсгэх нөхцөл болдог
- Өдрийн цагт ч гэнэт цочрол өгч зам хөндлөн гарах явган зорчигч, замын хөдөлгөөнд оролцож байгаа автомашины жолооч нарт осол гаргах эрсдлийг нэмэгдүүлдэг
2024 онд явуулсан судалгаагаар Улаанбаатарын оршин суугчдын хамгийн их гомдоллодог дуу чимээ нь мотоциклийн чанга дуутай яндан байсан нь энэ асуудлын ноцтой байдлыг харуулж байна.
Дэлхийн хотууд хэрхэн тэмцэж байна вэ?
Дуу чимээний асуудал нь дэлхийн олон хотын тулгамдсан асуудал. Тиймээс олон улсын туршлагаас суралцаж болно.
Япон: Тээврийн хэрэгслийн янданг хатуу стандарттай болгож, шөнийн барилгын ажилд хатуу хязгаар тогтоодог. Хотын янз бүрийн хэсэгт дуу чимээг хянах мэдрэгч төхөөрөмж ашиглан иргэдийн гомдлыг шуурхай шийдвэрлэдэг.
Герман: Орчны дуу чимээг хатуу хууль эрхзүйн орчинд зохицуулж, зөрчил гаргасан тээврийн хэрэгсэл болон аж ахуйн нэгжид өндөр торгууль ногдуулдаг. Хот төлөвлөлтөд “дуу чимээгүй бүс” бий болгож, шөнийн цагт барилгын ажлыг хязгаарладаг.
Швед: Иргэдийг дуу чимээний асуудалд идэвхтэй оролцох боломжтой болгохын тулд гар утасны аппликейшнээр дуу чимээний хэмжээг хэмжиж, гомдол мэдээлэх системийг нэвтрүүлсэн.
Эдгээр улс орнуудын туршлагаас харахад амжилтын түлхүүр нь хатуу хяналт, хууль тогтоомжийн хэрэгжилт, хот төлөвлөлтийн инженерийн шийдэл, иргэдийн идэвхтэй оролцоо юм.
Улаанбаатарын өнөөгийн байдал ба авч буй арга хэмжээ
Улаанбаатар хотын захиргаа 2023 онд:
- Хуулийн шаардлага хангахгүй яндантай автомашин, мотоциклийг хотын төвөөр зорчихыг хязгаарласан
- Барилгын шөнийн ажилд зөвшөөрөл шаардаж эхэлсэн
- Тээврийн хэрэгслийн хяналтын систем нэвтрүүлэхээр ажиллаж байгаа ч хяналт, хэрэгжилт хангалтгүй хэвээр байна
Иргэд өдөр тутмын дуу чимээнээс болж нойргүйдэж, сэтгэл санаа болон эрүүл мэндээрээ хохирч байна. Мотоциклийн чанга яндантай холбоотой гомдол хамгийн түгээмэл байна.
Ирээдүйн шийдэл
Дуу чимээний хүчирхийллээс сэргийлэхийн тулд:
- Иргэд дуу чимээний талаарх эрхээ сайн мэдэж, гомдлоо цаг тухайд нь гаргах боломжийг нэмэгдүүлэх
- Хот төлөвлөлтөд “ногоон зурвас”, чимээгүй бүсийг тогтоох
- Шөнийн ажил, хөдөлгөөний цагийн горимыг хатуу мөрдөх
- Хууль бус янданг хязгаарлах, хуулийн хэрэгжилтийг сайжруулах
- Иргэдэд зориулсан дуу чимээний хяналтын аппликейшн, мэдээллийн системийг хөгжүүлэх
Дүгнэлт
Дуу чимээний хүчирхийлэл нь бидний амьдралын чанарыг цөмөөр нь өөрчлөхүйц аюул. Зөвхөн чихэнд биш тархи, зүрх, сэтгэл зүйд нөлөөлдөг учраас хотын удирдлага, хууль тогтоох байгууллага, иргэдийн хамтын ажиллагаа шаардлагатай. Нойргүй шөнийн зовлон, стресс нь зөвхөн хувь хүний биш нийтийн эрүүл мэндийн том асуудал гэдгийг бид мартаж болохгүй.
Таны нойр, таны эрүүл мэнд — чимээгүй хүчирхийллээс хамгаалагдах эрхтэй.
Дэлхий нийтээр..
Польш улсын бага сургуулиудад гар утас ашиглахыг хориглохоор төлөвлөж байна
Польш улс бага сургуулийн сурагчдыг сургууль дээр гар утас ашиглахыг хориглох хуулийн төслийг хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж байна. Польшийн Ерөнхий сайд Дональд Туск энэ сарын 2-нд мэдэгдэхдээ, 2026 оны есдүгээр сарын 1-нээс эхлэн 7-15 насны сурагчдыг сургууль дээр гар утас ашиглахыг хориглохоор ажиллаж байгаагаа хэлжээ.
Засгийн газраас дэмжсэн хуулийн төсөлд бага сургуулийн сурагчдыг хичээлийн үеэр төдийгүй завсарлага, сургуулийн орчин, мөн сургуулиас зохион байгуулсан боловсролын үйл ажиллагааны үеэр гар утас ашиглахыг хориглохоор тусгасан байна. Ухаалаг цаг зэрэг мэдээлэл, харилцааны боломжтой төхөөрөмжүүд ч уг хязгаарлалтад хамрагдахаар байна.
Гэхдээ сурагчид төхөөрөмжөө сургууль дээр авчрах боломжтой бөгөөд сургуулиуд тэдгээрийг хичээлийн хугацаанд хадгалах тусгай байр, зохицуулалт хийх эрх зүйн үндэстэй болох аж.
Польшийн бага сургуулийн боловсрол найман жил үргэлжилдэг бөгөөд 7-15 насны хүүхдүүд хамрагддаг. Хуулийн төсөл цаашид Польшийн парламентын доод танхим болох Сейм, дээд танхим болох Сенатаар хэлэлцэгдэж, батлагдсаны дараа Ерөнхийлөгч гарын үсэг зурснаар хүчин төгөлдөр болох юм.
Ерөнхий сайд Дональд Туск хүүхэд, өсвөр үеийнхний гар утас, цахим платформ, тоглоомд донтох асуудал ноцтой болж, хичээлдээ төвлөрөх болон зан төлөвт сөргөөр нөлөөлж байгааг онцолсон байна.
Дэлхий нийтээр..
БНХАУ Тяньаньмэний үйл явдлыг дурсах арга хэмжээг хязгаарлажээ
БНХАУ-ын эрх баригчид 1989 оны Тяньаньмэний талбайн үйл явдлын 37 жилийн ойг тэмдэглэх, дурсах оролдлогуудыг хязгаарласан байна. Эх сурвалжийн мэдээлснээр, Бээжин хотод амь үрэгдэгсдийн ар гэрийнхнийг ой тохиосон өдөр оршуулгын газарт очихыг зөвшөөрөөгүй байна. “Тяньаньмэний эхчүүд” хэмээх бүлгийн гишүүд олон жилийн турш уг өдөр төрөл төрөгсдийнхөө шарилд очиж, дурсгалын мэдэгдэл уншдаг байсан гэж “Эмнести Интернэшнл” мэдээлжээ.
1989 онд Бээжингийн Тяньаньмэний талбайд ардчилал, эрх чөлөөг шаардан жагссан оюутан, иргэдийн хөдөлгөөнийг Хятадын арми хүчээр тараасан юм. AP-ийн мэдээлснээр, тухайн үед олон зуун, магадгүй мянга гаруй хүн амь үрэгдсэн гэж үздэг.
Хонконгт мөн энэ өдрөөр аюулгүй байдлыг чангатгажээ. Урьд нь жил бүр лаа асаан дурсах томоохон арга хэмжээ болдог байсан Виктория паркийн орчимд цөөн хүн цугласан бөгөөд цагдаа нар хэд хэдэн хүнийг шалгаж, заримыг нь түр саатуулсан байна.
АНУ, Европын Холбоо, Их Британи энэ өдрийг тохиолдуулан мэдэгдэл гаргаж, өнгөрснийг цензурээр арилгах боломжгүй хэмээн онцолжээ. Харин БНХАУ-ын Гадаад хэргийн яам АНУ-ын мэдэгдлийг Хятадын дотоод хэрэгт хөндлөнгөөс оролцсон үйлдэл гэж шүүмжилсэн байна.
Мөн Тайваньд Тяньаньмэний үйл явдлын ойг тохиолдуулан лаа асаах дурсгалын арга хэмжээ зохион байгуулжээ. АНУ-ын Капитолын ордонд хууль тогтоогчид болон 1989 оны хөдөлгөөний төлөөлөгчид оролцсон дурсах арга хэмжээ болсон байна.
“Тяньаньмэний эхчүүд” бүлэг энэ жилийн ойг угтан шударга ёс шаардсан мэдэгдэл гаргаж, тухайн үед болсон үйл явдлын талаар бүрэн мэдээлэл ил болгох, хохирогчдын ар гэрт нөхөн төлбөр олгох, хариуцлага тооцохыг шаарджээ.
Дэлхий нийтээр..
Индонезид авлигын хэрэгтэй холбоотойгоор өндөр албан тушаалтнуудыг баривчилжээ
Индонезид авлигын эсрэг ажиллагаа эрчимжиж, Засгийн газрын өндөр албан тушаалтнуудыг баривчилжээ. “Аль Жазира”-гийн мэдээлснээр, тус улсын Цагаачлалын асуудал эрхэлсэн дэд сайд Силми Каримыг цагаачлалын бичиг баримтын бүрдүүлэлт, удирдлагатай холбоотой зөрчил гаргасан байж болзошгүй хэргээр саатуулсан байна. Түүнийг Авлигатай тэмцэх комиссын байранд 10 орчим цаг байцаасны дараа баривчилжээ.
Авлигатай тэмцэх комиссын төлөөлөгч Будии Прасетьогийн мэдээлснээр, уг хэрэг 2023-2024 онд Силми Карим тухайн үеийн Ерөнхийлөгч Жоко Видодогийн засаг захиргаанд Цагаачлалын асуудал эрхэлсэн ерөнхий захирлаар ажиллаж байх үед гарсан байж болзошгүй аж. Мөн энэ хэрэгт холбогдуулан өөр долоон сэжигтнийг тогтоосон гэж мэдэгдэв.
Үүнээс нэг өдрийн өмнө Индонезийн Ерөнхий прокурорын газар Ерөнхийлөгч Прабово Субиантогийн хүүхдийн хоол тэжээлийн дутагдалтай тэмцэх үнэгүй хоолны хөтөлбөрийг хариуцаж байсан Үндэсний хоол тэжээлийн агентлагийн дарга асан Дадан Хиндаяанаг авлигын хэрэгт холбогдуулан баривчилжээ. Тус хэрэгт мөн хоёр хүнийг саатуулсан байна.
Мөрдөн шалгах байгууллагын мэдээлснээр, үнэгүй хоолны хөтөлбөрийг сургуулиудад үйл ажиллагаа явуулдаг сангуудаар дамжуулан хэрэгжүүлдэг бөгөөд эдгээр санг хууль бус үйл ажиллагаанд ашигласан байж болзошгүй гэж үзэж байгаа юм.
Индонезийн Төрийн нарийн бичгийн дарга Прасетьо Хади сүүлийн хоёр өдөр дараалан өндөр албан тушаалтнууд авлигын хэрэгт холбогдсонд Засгийн газар санаа зовниж буйгаа илэрхийлжээ. Тэрбээр Авлигатай тэмцэх комисс болон Ерөнхий прокурорын газрын явуулж буй хуулийн ажиллагааг Засгийн газар хүндэтгэнэ гэж мэдэгдсэн байна.
Индонезид сүүлийн саруудад авлигын эсрэг ажиллагаа идэвхжиж, өнгөрсөн дөрөвдүгээр сард тус улсын Омбудсманы ерөнхий дарга албан тушаалдаа томилогдоод зургаахан хоногийн дараа хээл хахуулийн хэрэгт холбогдон баривчлагдсан юм.
