Үйл явдал
Баруун бүсийн хөгжлийг түүчээлэх “Морьтой Аравт”-ыг иргэд багаар нь дэмжихээ илэрхийллээ
УИХ-ын 2024 оны сонгуулийн II тойрогт МАН-аас нэр дэвшигч “Морьтой аравт” багийн сурталчилгаа Баруун бүсийн Увс, Ховд, Говь-Алтай, Завхан аймагт үргэлжилж байна.
Баруун бүсийн хөгжлийн төлөө МАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга, Монгол Улсын сайд, ЗГХЭГ-ын дарга Дашзэгвийн Амарбаясгалангаар ахлуулсан “Морьтой аравт” багт УИХ-ын гишүүн, Засгийн газрын гишүүн, Зам, Тээврийн хөгжлийн сайд Сандагийн Бямбацогт, УИХ-ын гишүүн, Засгийн газрын гишүүн, Эдийн засаг, Хөгжлийн сайд Чимэдийн Хүрэлбаатар, УИХ-ын гишүүн, Засгийн газрын гишүүн, Эрчим хүчний сайд Баттогтохын Чойжилсүрэн, УИХ-ын гишүүн, Боловсрол, Соёл, Шинжлэх ухаан, Спортын Байнгын хорооны дарга Балжиннямын Баярсайхан, Ховд аймгийн Засаг дарга, Баруун бүсийн зөвлөлийн дарга Энхбатын Болормаа, УИХ-ын гишүүн, Эдийн засгийн Байнгын хорооны дарга Цэдэндамбын Цэрэнпунцаг, Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Хөдөө аж ахуй, Хөдөөгийн хөгжил хариуцсан зөвлөх Загджавын Мэндсайхан, Эрүүл мэндийн дэд сайд Сэрээжавын Энхболд, ЗГХЭГ-ын даргын зөвлөх, санхүү-эдийн засагч, эрх зүйч Батжаргалын Заяабал нар нэр дэвшээд байгаа билээ.
“Бүсийн хөгжлийг Бид түүчээлнэ...” уриатайгаар бүс нутгийнхаа хөгжлийн төлөө зорилго, итгэл нэгдсэн “Морьтой аравт” баг сонгуулийн сурталчилгаагаа энэ сарын 11-нээс 15-ны өдрүүдэд Говь-Алтай, Увс, Ховд, Завхан аймгийн 16 сумын иргэд сонгогчидтой уулзаж, МАН-ын мөрийн хөтөлбөрийг танилцуулан, бүс нутгийн онцлог, судалгаанд тулгуурлан боловсруулсан Бүсчилсэн хөгжлийн бодлогоо хүргэн ажиллалаа.
Түүнчлэн “Морьтой аравт” багт Монгол Улсын Засгийн газрын дөрвөн гишүүн, хоёр УИХ-ын Байнгын хорооны дарга нэр дэвшиж байгаагийн хувьд өнгөрсөн дөрвөн жилд хийж, хэрэгжүүлсэн ажлуудаа тайлагнаж, иргэдтэй нээлттэй санал солилцсон юм.
Иргэд МАН-ын мөрийн хөтөлбөрт туссан “Шинэ хоршоо” хөдөлгөөн, түүхий эдийн нөөцөд тулгуурлан Говь-Алтай аймагт байгуулах шохойны үйлдвэр, баруун бүсийн хэрэгцээг хангах гурил, тэжээлийн үйлдвэр, Их нуурууд, Отгонтэнгэр хайрханд тулгуурласан аялал жуулчлалын бүс байгуулах, сэргээгдэх эрчим хүч дулааны цахилгааны станц, Ховд, Увс аймгийн нисэх буудлыг өргөтгөх, автозамын бүтээн байгуулалт зэрэг орон нутгийн хөгжлийг хурдасгаж, эдийн засгийн эргэлтийг нэмэгдүүлэн, иргэдийн амьжиргааг сайжруулах бодлого зорилтыг бодитой үйл хэрэг болгож, үр дүнд хүргэхийн тулд “Морьтой Аравт”-ыг багаар нь дэмжихээ илэрхийлж байв.
Завхан аймгийн Их-Уул сумын иргэд арьс, ширээр угалзтай Монгол гутал, гөлөм хийж, хонины ноосоо боловсруулан хивс нэхэж, жижиг, дунд үйлдвэрлэлийг аймаг, орон нутагтаа хөгжүүлж байна. Тэд орон нутгийн хөгжлийг дэмжих хамгийн чухал ажил бол зам, дэд бүтэц, эрчим хүч, үйлдвэржилт, ажлын байр, малчин өрхийн орлогыг тогтворжуулах хөтөлбөрүүд хэрэгжүүлэх хэрэгтэй байгааг онцлоод МАН-ын мөрийн хөтөлбөрт эдгээр асуудлуудыг цогцоор нь шийдэж бүсийн хөгжлийг нэн тэргүүнд тавьж, хэрэгжүүлж чадах давуу тал “Морьтой аравт” багт байна гэдгийг иргэд онцолж, талархаж байгаагаа уулзалтын үеэр илэрхийлсэн юм.
Баруун бүс нь Улаанбаатар хотоос 2000 орчим км алслагдсан учраас зарим төрлийн эрүүл мэндийн тусламж, үйлчилгээг авахын тулд ихээхэн зардал, цаг хугацаа үрэгддэг. Тиймээс төвлөрлийг сааруулах бодлогын хүрээнд Ховд аймагт эмнэлэг, эмчилгээний төрлийг нэмэгдүүлж, Эмийн нөөцийн агуулах байгуулахаар мөрийн хөтөлбөрт туссан нь оновчтой бодлого болж буйг иргэд онцолсон.
Харин Увс аймгийн Давст сумын иргэд сонгогчид малын буянаа аривжуулж аж ахуй эрхлэх боломжийг бүрдүүлж буй “Шинэ хоршоо” хөдөлгөөнийг санаачлан хэрэгжүүлж эхэлсэн нь үр дүнгээ өгч, үргэлжлүүлэх хэрэгтэйг дурдсан бол Увс аймгийн Наранбулаг сумынхан аж үйлдвэрийн парк олноор байгуулж, малын гаралтай түүхий эдийг боловсруулан дэлхийн зах зээлд гаргах “Цагаан алт” хөтөлбөрийг дэмжин хүлээн авч байна.
Түүнчлэн малчдын залгамж халаа, орон нутгийн цахимжуулалт, дэд бүтэц, боловсролын салбарт баримтлах бодлогууд цаг үеэ олсон нэн шаардлагатай ажлууд болохыг тодотгон, энэ хүрээнд МАН-аас дэвшүүлсэн мөрийн хөтөлбөрт туссан нь дэмжих шалтгаан болж байгааг хэлсэн юм.
Малчид орлоготой, иргэд ажлын байртай, үйлдвэрүүд үр ашигтай байх баруун бүсийн хөгжлийн төлөө “Морьтой аравт”-аа дэмжих Ард түмний сонголт ялалт авчирна гэдэгт иргэд, сонгогчид итгэл дүүрэн байна.
Үйл явдал
Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийг үйлдвэрлэл, технологийн паркийн хэлбэрээр хөгжүүлнэ
Засгийн газрын ээлжит хуралдаан 2026 оны наймдугаар сарын 19-ний өдөр болж, Дорноговь аймгийн Алтанширээ суманд баригдаж буй “Газрын тос боловсруулах үйлдвэр”-ийг дотоодын цэргийн хамгаалалтад авах шийдвэрийг Засгийн газрын хуралдаанаар албажуулж, Хуульзүй, дотоод хэргийн сайд С.Амарсайханд үүрэг өглөө. Дотоодын цэргүүд үйлдвэрийн бүсээс гадна ус хангамжийн эх үүсвэрийн барилга байгууламж, газрын тос дамжуулах хоолойн цогцолбор зэргийг хамгаалах юм.
Мөн энэ өдрийн хуралдаанаар “Газрын тос боловсруулах үйлдвэр”-ийг үйлдвэрлэл, технологийн паркийн хэлбэрт шилжүүлэх шийдвэр гарч, хэрэгжилтийг хангаж ажиллах үүргийг Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд Г.Дамдинням болон бусад албан тушаалтанд өглөө. Монгол Улсын Ерөнхий сайд Н.Учралыг “Газрын тосны үйлдвэр”-ийн бүтээн байгуулалтын талбайд ажиллах үеэр үйлдвэрийн удирдлагын зүгээс үл хөдлөхийн болон газрын татвар зэргээс шалтгаалан төсөл гацаанд орох, санхүүжилт зогсох, татварын өр төлбөр өдөр тутам нэмэгдэж байгаа зэрэг тулгамдсан асуудлаа танилцуулсан билээ. Тэгвэл үйлдвэрлэл, технологийн паркийн хэлбэрт шилжүүлэн хөгжүүлснээр эхний 10 жилд газрын төлбөр, эхний 5 жилд үл хөдлөх хөрөнгийн татвараас чөлөөлөгдөхөөс гадна дотоодын үйлдвэрлэлээс хангах боломжгүй импортын бараа материал, тоног төхөөрөмжийн гаалийн болон нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг 4 хүртэлх жилээр сунгуулах, гадаад ажилтны ажлын байрны төлбөрөөс чөлөөлөгдөх боломж бүрдэх юм.
Үйлдвэрлэл, технологийн паркийн нэгжийн техник, технологийн түвшний үнэлгээг Хүнд аж үйлдвэрийн технологийн түвшний үнэлгээний салбар зөвлөлөөр шуурхай хэлэлцсэний дараа хөгжлийн төлөвлөгөө, ТЭЗҮ-д үнэлэлт өгөх, газрыг улсын тусгай хэрэгцээнд авах, паркийн үйл ажиллагаа эрхлэх зөвшөөрөл олгох ажлыг мөн үе шаттай, шуурхай шийдвэрлэнэ.
Үйл явдал
Өгөгдлийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулж, шинэ эдийн засгийг бий болгоно
Засгийн газрын ээлжит хуралдаан 2026 оны наймдугаар сарын 19-ний өдөр болж, өгөгдлийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах зорилготой “Өгөгдлийн тухай анхдагч хууль”-ийн төсөл болон дагалдан өргөн мэдүүлсэн бусад хуулийн төслүүдийг Засгийн газраар хэлэлцэн дэмжиж, Улсын Их Хуралд өргөн мэдүүлэхээр тогтлоо.
Дэлхийн их өгөгдлийн зах зээл 2023 онд 327.26 тэрбум ам.доллароор үнэлэгдсэн бол 2024-2030 онд жилд дунджаар 14.9 хувиар өсөх тооцоолол гарсан нь өгөгдлийн хэрэглээ, хиймэл оюуны дэвшил нь өгөгдлийн дэд бүтцийн хөгжлийг шинэ шатанд гаргажээ. Улсын Их Хурлаас 2021 онд цахим хөгжлийг дэмжих багц хуулийг баталж, эрх зүйн орчныг бүрдүүлсэн ч өгөгдлийг байгууллага, салбар мэдээллийн систем хооронд солилцох, нэгтгэх, чанаржуулах, дахин ашиглах, эдийн засгийн эргэлтэд оруулах, дэд бүтцэд хөрөнгө оруулалт татах харилцааг бүрэн хамруулж чадаагүй аж. Өөрөөр хэлбэл, анхны зорилгоос өөрөөр дахин ашиглах нөхцлийг бүрдүүлээгүйгээс эдийн засгийн эргэлтэд оруулах боломжгүй байгаа нь анхдагч хуулийн төслийг боловсруулах үндэслэл, шаардлагыг бий болгосон байна.
Монгол Улсын давуу тал, алсын хараа, боломж, ирээдүй хэмээн тодорхойлж буй өгөгдлийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах анхдагч хуулийн талаар Ерөнхий сайд Н.Учрал хэлэхдээ “Дэлхий дахин хөрөнгө оруулалтыг хоёрхон салбарт хийж байгаа. Энэ нь сэргээгдэх эрчим хүч, дата төв. Эрчим хүчгүй дата төв байгуулагдахгүй. Бүх төрлийн эрчим хүчний арвин их нөөцийг ашиглаж л дата төв ажилладаг. Өргөн уудам газар нутаг, урт үргэлжилдэг хүйтэн сэрүүний улиралтай, 360 өдрийн 280 нь нартай, салхитай арвин их нөөцтэй оронд дата төвүүдийг барьж байгуулж, хөрөнгө оруулалт татах боломжтой. Энэ боломжийг дэлхий нийт харчихаад өөрсдөө сонирхлоо илэрхийлж байгаа. Бид шинэ эдийн засаг руу явахгүй бол уул уурхай, нүүрснээс хамааралтай эдийн засагтайгаар хөгжлийн тухай цаашдаа ярихгүй. Цаг үеэ олсон асуудал учраас манай Засгийн газрын үнэтэй өв болж үлдэх ажил” хэмээлээ.
Үйл явдал
Уул уурхайн хяналтад хиймэл оюун, дрон, зайнаас тандан судлалыг хослуулна
COP17-ын хүрээнд Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамны Байгаль орчны улсын хяналтын газрын дарга Б.Мөнхтогтох “Уламжлалт газар дээрх хяналтыг зайнаас тандан судлал, газарзүйн мэдээллийн систем, хиймэл оюун ухаан, нисгэгчгүй нисэх төхөөрөмж болон нэгдсэн мэдээллийн сантай хослуулах боломж” сэдвээр илтгэл хэлэлцүүллээ.
Монгол Улсад уул уурхайн үйл ажиллагаа өргөн уудам, алслагдсан нутагт тархсан тул газрын эвдрэл, доройтол, нөхөн сэргээлтийн явцыг зөвхөн газар дээрх уламжлалт шалгалтаар тогтмол хянахад хүндрэлтэй байдаг.
Уул уурхайн хяналт шалгалтаар түгээмэл илэрдэг зөрчилд эвдэрсэн газрын техникийн болон биологийн нөхөн сэргээлтийг хугацаанд нь хийхгүй байх, байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг бүрэн хэрэгжүүлэхгүй байх, ус ашиглах зөвшөөрөл, гэрээний шаардлага зөрчих, усны нөөц болон усан орчны хамгаалалтын дэглэмийг хангахгүй байх зэрэг асуудал багтдаг.
Мөн уурхайн үйл ажиллагаанаас үүдсэн газрын өөрчлөлтийг зохих ёсоор нөхөн сэргээгээгүй тохиолдол гардаг нь хөрс, усны нөөцөд дарамт учруулж, газрын доройтол, цөлжилтийг нэмэгдүүлэх эрсдэлтэйг онцолжээ.
Иймээс уул уурхайн хяналтад зайнаас тандан судлал, газарзүйн мэдээллийн систем, хиймэл оюун ухаан, дрон болон нэгдсэн мэдээллийн санг хослуулан ашиглах боломжийг өргөжүүлэхээр зорьж байна.
Технологид суурилсан хяналтаар газрын гадаргын өөрчлөлт, уурхайн талбайн тэлэлт, усны сан бүхий газрын өөрчлөлт, нөхөн сэргээлтийн явцыг тогтмол ажиглах боломжтой. Ингэснээр эрсдэл өндөртэй талбайг эрт илрүүлж, улсын байцаагчийн газар дээрх шалгалтыг илүү зорилтот, шуурхай, нотолгоонд суурилсан хэлбэрээр зохион байгуулах нөхцөл бүрдэх юм.
